زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی (Geniş Zaman) یکی از چهار زمان اصلی این زبان است. این زمان در ترکی با زمان حال ساده در فارسی و انگلیسی کاملا متفاوت است پس سعی کنید هیچ انطباقی بین آن ها ایجاد نکنید.
یکی از ویژگیهای این زمان جملهسازی با زمان حال ساده است درحالیکه میتواند مفهموم زمان حال، آینده یا گذشته را داشته باشد! یکی از نکات مهمی که باید بدانید این است که زمان حال در ترکی استانبولی، همان زمان حال استمراری در زبان فارسی است. در زبان فارسی به فعل "می" اضافه میکنیم تا فعل را به حالت حال استمراری ببریم. حال استمراری نشان دهنده یک فعل در زمان حال یا استمرار آن در آیندهای نزدیک است. در ادامه این مقاله از آموزشگاه زبان ملل به بررسی ساختار و ریشه فعل حال ساده در زبان ترکی میپردازیم.
ریشه فعل حال ساده در زبان ترکی استانبولی
برای توضیح این بخش از آموزش زبان ترکی استانبولی، باید افعال را به چند دسته تقسیم کنیم:
دسته اول
در زبان ترکی استانبولی، افعال با دو پسوند رایج mek و mak همراه میشوند. این پسوندها برای صرف فعل و تغییر زمان و حالت آن به کار میروند.
قاعده کلی:
- افعالی که ریشه آنها به حروف صدادار (مصوت) ختم میشود، پسوند mek میگیرند.
- افعالی که ریشه آنها به حروف بیصدا (همخوان) ختم میشود، پسوند mak میگیرند.
نکته:
در برخی موارد، تشخیص اینکه ریشه فعل به حرف صدادار یا بیصدا ختم میشود، دشوار است. در این موارد، به جای اینکه به حرف آخر فعل نگاه کنیم، باید به دو حرف آخر آن توجه کنیم.
- اگر دو حرف آخر فعل هر دو صدادار باشند، از پسوند mek استفاده میشود.
- اگر دو حرف آخر فعل هر دو بیصدا باشند، از پسوند mak استفاده میشود.
| فعل | ریشه | معنی | پسوند |
| ağla+mak | ağla | گریه کردن | -mak |
| düşün+mek | düşün | فکر کردن | -mek |
| konuş+mak | konuş | صحبت کردن | -mak |
| anla+mak | anla | فهمیدن | -mak |
| yaz+mak | yaz | نوشتن | -mak |
| oku+mak | oku | خواندن | -mak |
| söyle+mek | söyle | گفتن | -mek |
| yap+mak | yap | انجام دادن | -mak |
| git+mek | git | رفتن | -mek |
| gel+mek | gel | آمدن | -mek |
دسته دوم
افعالی هستند که ریشه آنها به یکی از چهار حرف مصوت I، i، u یا ü در زمان حال ساده زبان ترکی استانبولی ختم میشود. در این دسته از افعال، برای ساختن زمان حال ساده، به جای استفاده از پسوندهای iyor، iyorsun، iyor، iyorsunuz، iyoruz و iyorlar، فقط از پسوند yor استفاده میشود.
دلیل:
ریشه این افعال خود به مصوت ختم میشود و اضافه کردن دو مصوت دیگر (در پسوندهای iyor و غیره) باعث سنگینی در تلفظ فعل میشود. برای حفظ زیبایی در تلفظ، از پسوند سادهتر yor استفاده میشود.
مراحل ساخت زمان حال ساده
1. حذف پسوند mek یا mak از فعل
در زبان ترکی، شکل اصلی فعل با پسوند-mek یا -mak ساخته میشود. برای ساخت بسیاری از زمانها، ابتدا این پسوند از فعل حذف میشود تا ریشه فعل به دست آید. این ریشه پایه اصلی صرف فعل در زمان حال ساده و سایر زمانها محسوب میشود.
| مصدر ترکی | معنی | ریشه بعد از حذف mek/mak | معنی ریشه |
| Gelmek | آمدن | Gel | بیا |
| Gitmek | رفتن | Git | برو |
| Yazmak | نوشتن | Yaz | بنویس |
| Okumak | خواندن | Oku | بخوان |
| Görmek | دیدن | Gör | ببین |
| Bilmek | دانستن | Bil | بدان |
| Almak | گرفتن | Al | بگیر |
| Vermek | دادن | Ver | بده |
| Bulmak | پیدا کردن | Bul | پیدا کن |
| Sevmek | دوست داشتن | Sev | دوست بدار |
2. اضافه کردن پسوند yor به ریشه فعل
در زمان حال ساده (حال استمراری) ترکی استانبولی، پسوند-yor به ریشه فعل اضافه میشود. این پسوند نشان میدهد که عمل در حال انجام است.
| مصدر ترکی | معنی | فرم با yor | معنی |
| Gelmek | آمدن | Geliyor | میآید |
| Gitmek | رفتن | Gidiyor | میرود |
| Yazmak | نوشتن | Yazıyor | مینویسد |
| Okumak | خواندن | Okuyor | میخواند |
| Görmek | دیدن | Görüyor | میبیند |
| Bilmek | دانستن | Biliyor | میداند |
| Almak | گرفتن | Alıyor | میگیرد |
| Vermek | دادن | Veriyor | میدهد |
| Bulmak | پیدا کردن | Buluyor | پیدا میکند |
| Sevmek | دوست داشتن | Seviyor | دوست دارد |
نکته:
- این روش برای تمام افعال با ریشه مصوت در زمان حال ساده کاربرد دارد.
- با استفاده از این روش، ساختن زمان حال ساده برای این دسته از افعال بسیار ساده و آسان است.
- درک این مفهوم به شما در یادگیری و استفاده صحیح از زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی کمک میکند.
دسته سوم
افعال در زمان حال ساده زبان ترکی استانبولی، شامل افعالی هستند که ریشه آنها به یکی از چهار حرف صدادار A، e، o یا ö ختم میشود، اما این حروف شبیه به اولین حرف پسوندهای زمان حال ساده iyor، iyorsun، iyor، iyorsunuz، iyoruz و iyorlar نیستند. به عبارت دیگر، در این دسته از افعال، ریشه به مصوت ختم میشود، اما مصوت ریشه با مصوت اول پسوندهای زمان حال ساده همخوانی ندارد.
مراحل ساخت زمان حال ساده
- حذف آخرین حرف ریشه فعل (در برخی افعال)
در برخی افعال ترکی، هنگام ساخت زمان حال ساده ممکن است آخرین حرف ریشه تغییر کند یا حذف شود تا تلفظ طبیعیتر شود. در این حالت پس از حذف یا تغییر حرف آخر، ساخت فعل ادامه پیدا میکند.
مصدر ترکی معنی ریشه جدید معنی Aramak جستجو کردن Ara جستجو کن Beklemek صبر کردن Bekle صبر کن Dinlemek گوش دادن Dinle گوش بده Söylemek گفتن Söyle بگو Kiralamak اجاره کردن Kirala اجاره کن Ezberlemek حفظ کردن Ezberle حفظ کن Başlamak شروع کردن Başla شروع کن Anlamak فهمیدن Anla بفهم Oynamak بازی کردن Oyna بازی کن Ağlamak گریه کردن Ağla گریه کن
2. دنبال کردن مراحل ساخت زمان حال ساده برای دسته اول
پس از بهدست آوردن ریشه فعل، با توجه به مصوت آخر ریشه یکی از پسوندهای زیر اضافه میشود:
• iyorum-
• iyorsun-
• iyor-
• iyoruz-
• iyorsunuz-
• iyorlar-
این پسوندها نشاندهنده شخص فاعل هستند.
ریشه فعل شخص فعل ساخته شده معنی Ara ben Arıyorum جستجو میکنم Dinle sen Dinliyorsun گوش میدهی Söyle o Söylüyor میگوید Kirala biz Kiralıyoruz اجاره میکنیم Ezberle onlar Ezberliyorlar حفظ میکنند Bekle ben Bekliyorum منتظر میمانم Anla sen Anlıyorsun میفهمی Başla o Başlıyor شروع میکند Oyna biz Oynuyoruz بازی میکنیم Ağla onlar Ağlıyorlar گریه میکنند
فعلهای استثنا در زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی
13 فعل وجود دارند که در کنار قواعد کلی صرف فعل در زبان ترکی استانبولی در زمان حال ساده، از قواعد کلی پیروی نمیکنند و به آنها "فعلهای استثنا" در زمان حال ساده گفته میشود. این 13 فعل، تکهجایی هستند، اما برخلاف قاعده کلی که برای افعال تکهجایی در نظر گرفته شده است، به جای پسوندهای ar و er، از پسوندهای ır، ir، ur و ür برای صرف در زمان حال ساده استفاده میکنند.
فهرست این 13 فعل به همراه معانی فارسی آنها در جدول زیر آمده است:
| فعل | معنی فارسی | پسوند |
| Olmak | شدن | -ır |
| Almak | خریدن | -ır |
| Ölmek | مردن | -ür |
| Bilmek | دانستن | -ir |
| Varmak | رسیدن | -ır |
| Bulmak | پیدا کردن | -ur |
| Vermek | دادن | -ir |
| Durmak | ایستادن | -ur |
| Vurmak | زدن | -ur |
| Gelmek | آمدن | -ir |
| Sanmak | احتمال دادن | -ır |
| Görmek | دیدن | -ür |
| Kalmak | ماندن | -ır |
جمله حال ساده منفی در زبان ترکی استانبولی
ساختار جمله خبری منفی در زمان حال ساده زبان ترکی استانبولی، با ساختار جمله خبری مثبت در این زمان متفاوت است.
مراحل ساخت جمله خبری منفی
مراحل ساخت جملات منفی حال ساده در زبان ترکی استانبولی به شرح زیر می باشد:
1. حذف پسوند mek یا mak از فعل
مثال:
- Gitmek (رفتن) -> Git
- Yemek (خوردن) -> Ye
- Konuşmak (صحبت کردن) -> Konuş
2. انتخاب پسوند منفیساز مناسب
پسوندهای منفیساز در زبان ترکی استانبولی برای زمان حال ساده عبارتند از:
- mam یا mem برای اول شخص مفرد
- maz یا mez برای دوم شخص مفرد و جمع، سوم شخص مفرد و جمع
- mayız یا meyiz برای اول شخص جمع
3. اضافه کردن پسوند منفیساز به ریشه فعل
مثال:
- Git + -mem = Gitmem (من نمیروم)
- Ye + -mez = Yemez (نمیخورد)
- Konuş + -maz = Konuşmaz (صحبت نمیکند)
4. اضافه کردن ضمیر فاعل (اختیاری)
ضمیر فاعل را میتوان قبل یا بعد از ریشه فعل منفی شده قرار داد.
مثال:
- Ben gitmem. (من نمیروم)
- Gitmem ben. (من نمیروم)
منابع پیشنهادی ملل
جمله سوالی زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی
جمله سوالی زمان حال ساده در گرامر ترکی استانبولی، شبیه به ساختار جمله خبری در این زمان است. تفاوت آن در این است که در انتهای جمله از پسوندهای پرسشی برای تبدیل جمله به حالت سوالی استفاده میشود.
مراحل ساخت جمله سوالی مثبت
1. حذف پسوند mek یا mak از فعل
مثال:
- Gitmek (رفتن) -> Git
- Yemek (خوردن) -> Ye
- Konuşmak (صحبت کردن) -> Konuş
2. اضافه کردن پسوند زمان حال ساده
پسوندهای زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی عبارتند از:
- iyor، iyorsun، iyor، iyorsunuz، iyoruz،iyorlar برای افعال با ریشه مصوت( I، i، u، ü)
- ar، arsın، ar، arsınız، ariz، arlar برای افعال با ریشه صدادار غیرمصوت( A، e، o، ö)
- ır، ırsın، ır، ırsınız، ırız، ırlar برای افعال استثنا
3. انتخاب پسوند پرسشی مناسب
پسوندهای پرسشی در زبان ترکی استانبولی عبارتند از:
- mi برای افعال با مصوت نهایی
- Mü برای افعال با صدادار غیرمصوت نهایی
4. اضافه کردن پسوند پرسشی به عبارت حاصل از مرحله قبل
مثال:
- ?Git + iyor + mu = Gitiyor mu (میرود؟)
- ?Ye + iyor + mu = Yiyor mu (میخورد؟)
- ?Konuş + uyor + mu = Konuşuyor mu (صحبت میکند؟)
5. اضافه کردن ضمیر فاعل (اختیاری)
ضمیر فاعل را میتوان قبل یا بعد از عبارت سوالی قرار داد.
مثال:
- ?Gittiyor mu o (او میرود؟)
- ?O mu gidiyor (او میرود؟)
خدمات پیشنهادی ملل
جمله سوالی منفی در زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی
ساختار جمله سوالی منفی در زبان ترکی استانبولی، بر پایه جمله خبری منفی در این زمان بنا شده است.
مراحل ساخت جمله سوالی منفی
1. حذف پسوند mek یا mak از فعل
مثال:
- Gitmek (رفتن) -> Git
- Yemek (خوردن) -> Ye
- Konuşmak (صحبت کردن) -> Konuş
2. منفی کردن ریشه فعل
پسوندهای منفیساز در زبان ترکی استانبولی برای زمان حال ساده عبارتند از:
- maz یا mez برای دوم شخص مفرد و جمع، سوم شخص مفرد و جمع
3. انتخاب پسوند پرسشی مناسب
پسوندهای پرسشی در زبان ترکی استانبولی عبارتند از:
- mi برای افعال با مصوت نهایی
- mü برای افعال با صدادار غیرمصوت نهایی
4. اضافه کردن پسوند پرسشی به عبارت حاصل از مرحله قبل
مثال:
- ?Git + -mez + -mi = Gitmez mi (نمیرود؟)
- ?Ye + -mez + -mi = Yemez mi (نمیخورد؟)
- ?Konuş + -maz + -mı = Konuşmaz mı (صحبت نمیکند؟)
5. اضافه کردن ضمیر فاعل (اختیاری)
ضمیر فاعل را میتوان قبل یا بعد از عبارت سوالی قرار داد.
مثال:
- ?O gitmez mi (او نمیرود؟)
- ?Gitmez mi o (او نمیرود؟)
| جمله مثبت | معنی | جمله سوالی منفی | معنی |
| Kitap okuyorsun | کتاب میخوانی | ?Kitap okumuyor musun | آیا کتاب نمیخوانی؟ |
| Okula gidiyor | به مدرسه میرود | ?Okula gitmiyor mu | آیا به مدرسه نمیرود؟ |
| Kahve içiyorsun | قهوه مینوشی | ?Kahve içmiyor musun | آیا قهوه نمینوشی؟ |
| Film izliyoruz | فیلم میبینیم | ?Film izlemiyor muyuz | آیا فیلم نمیبینیم؟ |
| Ders çalışıyorlar | درس میخوانند | ?Ders çalışmıyorlar mı | آیا درس نمیخوانند؟ |
| Yemek yapıyorsun | غذا میپزی | ?Yemek yapmıyor musun | آیا غذا نمیپزی؟ |
| Müzik dinliyor | موسیقی گوش میدهد | ?Müzik dinlemiyor mu | آیا موسیقی گوش نمیدهد؟ |
| Telefon kullanıyorsunuz | از تلفن استفاده میکنید | Telefon kullanmıyor musunuz | آیا از تلفن استفاده نمیکنید؟ |
| Koşuyoruz | میدویم | ?Koşmuyor muyuz | آیا نمیدویم؟ |
| Yazıyor | مینویسد | ?Yazmıyor mu | آیا نمینویسد؟ |
سخن پایانی
همانطور که در این آموزش مشاهده کردید، زمان حال ساده در زبان ترکی استانبولی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و کاربردهای فراوانی در مکالمات ترکی استانبولی روزمره و موقعیتهای مختلف دارد. این زمان به شما امکان این را میدهد تا درباره اتفاقات حال، عادتها، حقایق و برنامههای آینده صحبت کنید. برای تسلط بر این موضوع کافی است ساختن جملات با انواع فعل در شکل مثبت و منفی را تمرین کنید. با یادگیری قواعد این زمان از طریق مطالعه کتاب هایی مانند کتاب یدی ایکلیم میتوانید به راحتی جملات مختلفی را در موقعیتهای متفاوت بکار ببرید.